وکالت

منظور از جرایم خاص نظامی چیست؟

برخی از جرایم نظامی مفهومی جدا از جرایم عمومی ندارند، بلکه فقط دارای شدت عمل و تعقیب سریعتر هستند. با این حال، تعدادی از جرایم خاص ارتش است، مانند فرار از خدمت سربازی که دادگاه های نظامی صلاحیت رسیدگی به آن را دارند. بررسی های انجام شده در سازمان قضایی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در سال 1378 نشان می دهد که شایع ترین تخلف و جرم در رابطه با سربازان پدیده فرار از خدمت سربازی است و طبق تحقیقات انجام شده در این زمینه یکی از مهمترین مولفه های موثر در فرار خدمت سربازان عدم عزت نفس در بین آنهاست.

طبق ماده 2 قانون مجازات اسلامی، هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعلی که قانون برای آن مجازات تعیین کرده باشد، جرم محسوب می شود و جنایت نظامی نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست. با تعریف جرم و تعیین مجازات برای آن، تعریف جرم نظامی محقق می شود.

تبصره 2 ماده 597 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1393 مقرر می دارد: جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی جرایمی است که توسط اعضای نیروهای مسلح در رابطه با وظایف و مسئولیت های نظامی و انتظامی که به آنها محول می شود انجام می دهند. قانون و مقررات

از دیدگاه شورای نگهبان، جرایم خاص نظامی جرایمی است که غیرنظامیان قادر به ارتکاب آن نیستند، مانند خوابیدن در حین نگهبانی، فرار از خدمت و غیره. سایر جرایم از جمله اختلاس و جعل که جزو جرایم عمومی محسوب می شوند، در این تعریف قرار نمی گیرند. ماده واحده قانون اعاده صلاحیت مراجع قضایی در تبیین جرائم مربوط به وظایف خاص نظامی مقرر می داشت: مرتکب شده اند. برخی از حقوقدانان نیز بر این باورند که جرایم نظامی مانند اختلاس و ارتشاء حتی اگر برای کار انجام شده باشد، جرایم نظامی نیست.

بر اساس دیدگاهی دیگر، جرایم نظامی جرایمی است که فقط در نیروهای مسلح جرم محسوب می شود و خارج از این سازمان جرم محسوب نمی شود. جرائمی از قبیل فرار از خدمت، عصیان (عدم تمکین) و لغو امر، ترک پست، رعایت نکردن آداب سربازی، رعایت نکردن سلسله مراتب و... این گونه جرائم در جامعه جرم محسوب نمی شود. در تعریف دیگر جرایم خاص نظامی را جرایمی می داند که در جامعه توسط طبقه خاصی به نام نظامیان انجام می شود. توجه ویژه قانونگذار به جرایم نظامی چه قبل و چه بعد از انقلاب بر کسی پوشیده نیست; ظهور نظام عریض و طویل دادگاه های نظامی ویژه اهمیت این موضوع را دو چندان می کند.